على محمدى خراسانى
82
شرح رسائل (فارسى)
صادق ( ع ) فرموده : دوست دارم در مسجد بنشينى و براى مردم فتوا بدهى ولى با همهء عظمت در دام قياس و انديشههاى قياسى افتاده و وقتى امام صادق ( ع ) حكم واقعى را بيان مىكند او مىگويد : سبحان اللّه . . . كه متن حديث در رسائل بيان شده نيازى به ذكر نيست 3 - در پارهاى از مسائل عميق و دقيق اعتقادى هم ميدان ، ميدان حكم عقل نيست و خيلى در آن مسائل غور كردن اى چهبسا موجب كفر يا شرك مىگردد فى المثل در مسئله قضا و قدر الهى كه گروهى را به جبر و گروهى را به تفويض و گروهى را به راه وسط هدايت نموده است امام ( ع ) مىفرمايد وارد اين درياى ژرف و يا راه بس تاريك نشويد و يا در مسئله معاد جسمانى ممكن است كسى با عقل نتواند آن را ادراك كند از باب اينكه اعادهء معدوم محال است و يا در مسئله معراج جسمانى ممكن است كسى نتواند آن را هضم كند از باب اينكه خرق و التيام محال است و يا در مسئله علم الهى ممكن است نتواند درك كند كه علم خداوند عين ذات او است و يا زائد بر ذات او ؟ علم حصولى است و يا حضورى ذاتى ؟ و بالاتر از همهء اينها در مسئله ذات خداوند ، طائر انديشه كششى ندارد و فروغ ايزدى و تجليات ربوى بالوپر ضعيف انديشه را مىسوزاند چه نسبت انسان خاكى محدود و متناهى آميخته با محسوسات را با ذات مطلق لايتناهى و منزه از تمام عيبها و نقصها و بزرگان دين و علم با بيانات مختلف به اين نكته متعرض شدهاند فى المثل در روايات مىگويد : خورشيد يكى از مخلوقات كوچك الهى است اگر توانستى مستقيما به جرم شمس نگاه كنى مىتوانى در ذات حق نيز تأمل كنى ولى ممكن نيست آرى به بركت نور شمس ما هر كارى را انجام مىدهيم ولى به خود شمس نتوان نظر كرد و يا دانشمند بزرگ معتزلى ابن ابى الحديد مىگويد :